Odporność psychiczna i jakość życia studentów w Polsce i w Ukrainie. Przegląd badań

Treść abstraktu

**Wyzwanie** Współczesne społeczeństwa funkcjonują w warunkach narastającej niepewności związanej z kryzysami zdrowotnymi, konfliktami zbrojnymi, transformacją cyfrową oraz dynamicznymi zmianami społecznymi. Szczególnie silnie procesy te oddziałują na młodych ludzi rozpoczynających dorosłe życie i realizujących edukację akademicką. W rezultacie coraz większego znaczenia nabierają zagadnienia związane z odpornością psychiczną oraz jakością życia studentów, które stają się ważnymi wskaźnikami zdolności młodego pokolenia do funkcjonowania w warunkach współczesnych wyzwań. Polska i Ukraina stanowią szczególnie interesujący obszar badań porównawczych. Studenci obu krajów doświadczali skutków pandemii COVID-19, gwałtownego przejścia na edukację zdalną oraz zmian społeczno-gospodarczych. Jednocześnie młodzież akademicka w Ukrainie funkcjonuje dodatkowo w warunkach wojny i związanych z nią zagrożeń bezpieczeństwa, migracji oraz niepewności przyszłości. Badania wskazują, że sytuacje kryzysowe mogą znacząco wpływać zarówno na dobrostan psychiczny, jak i na procesy edukacyjne. Jednym z najważniejszych wyzwań jest utrzymanie dobrostanu psychicznego studentów. Badania prowadzone w Polsce i Ukrainie pokazują, że jakość życia młodych ludzi jest silnie związana z poziomem stresu, poczuciem bezpieczeństwa, wsparciem społecznym oraz indywidualnymi zasobami psychologicznymi. Szczególne znaczenie mają takie czynniki jak optymizm, poczucie sprawczości oraz zdolność adaptacji do nowych warunków. Szczególnego znaczenia nabiera odporność psychiczna (resilience), rozumiana jako zdolność do radzenia sobie z przeciwnościami, stresem i sytuacjami kryzysowymi. Wyniki badań prowadzonych wśród studentów polskich i ukraińskich wskazują, że odporność psychiczna stanowi jeden z kluczowych czynników wspierających funkcjonowanie akademickie oraz utrzymywanie dobrostanu pomimo trudnych doświadczeń związanych z pandemią i wojną. Istotnym wyzwaniem pozostaje funkcjonowanie studentów w warunkach edukacji zdalnej i hybrydowej. Okres pandemii ujawnił problemy związane z izolacją społeczną, przeciążeniem cyfrowym oraz trudnościami w utrzymywaniu motywacji do nauki. Jednocześnie badania wskazywały na potrzebę rozwijania nowych strategii wspierania studentów oraz budowania elastycznych modeli kształcenia akademickiego. Ważnym aspektem omawianego zagadnienia jest wpływ wojny na funkcjonowanie studentów ukraińskich. Badania pokazują, że doświadczenia związane z zagrożeniem bezpieczeństwa, migracją i niepewnością mogą prowadzić do zwiększonego poziomu stresu i obciążenia psychicznego. Jednocześnie obserwuje się wysoki poziom odporności społecznej i wspólnotowej, wspieranej przez poczucie solidarności, nadzieję oraz zaangażowanie społeczne. Szczególnego znaczenia nabiera rola wsparcia społecznego. Badania wskazują, że relacje z rodziną, rówieśnikami oraz społecznością akademicką stanowią jeden z najważniejszych czynników chroniących dobrostan psychiczny studentów. W warunkach kryzysowych wsparcie społeczne może wzmacniać poczucie bezpieczeństwa, przynależności i zdolność radzenia sobie z trudnościami. Nie bez znaczenia pozostaje związek pomiędzy cechami osobowości a jakością życia. Badania porównawcze realizowane wśród studentów polskich i ukraińskich wykazały zależności pomiędzy satysfakcją z życia, optymizmem oraz wybranymi cechami osobowości. Wyniki wskazują na potrzebę wspierania rozwoju zasobów psychologicznych już na wcześniejszych etapach edukacji. Istotną rolę odgrywa również środowisko akademickie. Uczelnie wyższe coraz częściej stają się nie tylko miejscem zdobywania wiedzy, ale również przestrzenią wspierania zdrowia psychicznego, integracji społecznej oraz rozwoju kompetencji adaptacyjnych. Tworzenie programów wsparcia psychologicznego i budowanie kultury troski staje się jednym z ważnych zadań współczesnych instytucji akademickich. W perspektywie przyszłości szczególnego znaczenia nabiera rozwijanie działań wzmacniających odporność psychiczną studentów. Rosnąca liczba kryzysów społecznych, zdrowotnych i geopolitycznych powoduje, że zdolność adaptacji, zachowania dobrostanu oraz skutecznego funkcjonowania w warunkach niepewności staje się jedną z najważniejszych kompetencji współczesnego człowieka. Przegląd badań dotyczących studentów w Polsce i Ukrainie pokazuje, że odporność psychiczna i jakość życia pozostają ze sobą ściśle powiązane. Wspieranie dobrostanu psychicznego, budowanie zasobów indywidualnych i społecznych oraz rozwijanie systemów wsparcia akademickiego stają się ważnymi zadaniami współczesnej edukacji wyższej. **Rekomendacje** 1. Rozwijać systemowe programy wspierania zdrowia psychicznego studentów na uczelniach wyższych. 2. Wzmacniać działania ukierunkowane na rozwój odporności psychicznej, poczucia sprawczości i optymizmu. 3. Tworzyć środowiska akademickie sprzyjające budowaniu relacji społecznych i poczucia wspólnoty. 4. Uwzględniać doświadczenia kryzysowe studentów w projektowaniu polityk edukacyjnych i programów wsparcia. 5. Rozwijać międzynarodowe badania porównawcze dotyczące dobrostanu, jakości życia i odporności psychicznej młodych ludzi. Psychological Resilience and Quality of Life among Students in Poland and Ukraine: A Research Review **Challenge** Contemporary societies operate under conditions of increasing uncertainty caused by health crises, armed conflicts, digital transformation, and rapid social change. These processes particularly affect young adults pursuing higher education and entering adulthood. Consequently, psychological resilience and quality of life have become important indicators of students’ ability to function effectively in challenging environments. Poland and Ukraine provide a unique context for comparative research. Students in both countries experienced the consequences of the COVID-19 pandemic, remote learning, and social transformation. At the same time, Ukrainian students have additionally faced the challenges associated with war, displacement, insecurity, and uncertainty about the future. Research demonstrates that such crisis situations significantly affect mental well-being and educational experiences. One of the key challenges concerns maintaining students’ psychological well-being. Studies conducted in Poland and Ukraine indicate that quality of life is strongly associated with stress levels, perceived safety, social support, and individual psychological resources. Factors such as optimism, self-efficacy, and adaptability play particularly important roles. Psychological resilience has become an especially important concept. It refers to the ability to cope effectively with adversity, stress, and crisis situations. Research among Polish and Ukrainian students suggests that resilience is a major factor supporting academic functioning and maintaining well-being despite the challenges associated with pandemics, war, and social instability. Another challenge concerns studying and learning under remote and hybrid conditions. The pandemic highlighted problems related to social isolation, digital overload, and declining motivation. At the same time, it revealed the need for new support strategies and more flexible approaches to higher education. Particular attention should also be paid to the impact of war on Ukrainian students. Research indicates that experiences related to insecurity, displacement, and uncertainty increase psychological burden and stress. Simultaneously, studies reveal high levels of societal and community resilience supported by solidarity, hope, and collective engagement. Social support remains one of the most significant protective factors. Relationships with family, peers, and academic communities contribute substantially to students’ well-being and resilience. During crisis situations, social support strengthens feelings of belonging, security, and coping capacity. Research has also identified important links between personality traits and quality of life. Comparative studies involving Polish and Ukrainian students demonstrate associations between life satisfaction, dispositional optimism, and selected personality characteristics. These findings highlight the importance of supporting psychological resource development throughout educational pathways. Higher education institutions increasingly play a broader role than merely providing academic instruction. Universities are becoming environments that support mental health, social integration, resilience development, and psychological well-being. Creating support programmes and fostering cultures of care are emerging as important responsibilities of contemporary higher education institutions. Looking towards the future, strengthening student resilience becomes increasingly important. The growing frequency of social, health-related, and geopolitical crises suggests that adaptability, well-being, and effective coping skills will remain essential competencies for future generations. Research conducted among students in Poland and Ukraine demonstrates that psychological resilience and quality of life are closely interconnected. Supporting mental well-being, strengthening individual and social resources, and developing effective academic support systems should therefore remain key priorities for contemporary higher education. **Recommendations** 1. Develop institutional mental health support programmes within higher education. 2. Strengthen initiatives aimed at fostering resilience, self-efficacy, and optimism. 3. Create academic environments that support social relationships and a sense of community. 4. Incorporate students’ crisis experiences into educational policies and support programmes. 5. Expand international comparative research on student well-being, quality of life, and psychological resilience.