Obcojęzyczne teksty literackie drogą do zrozumienia Inności i wzajemnego porozumienia na przykładzie polsko-ukraińskiego projektu studenckiego „Sprach- und literaturdidaktische Auseinandersetzung mit Fragen der Flucht, Vertreibung und Migration im plurikulturellen deutsch-polnisch-ukrainischen Kontext”

Treść abstraktu

**Wyzwanie** Współczesny świat charakteryzuje się rosnącą mobilnością społeczną, intensyfikacją procesów migracyjnych oraz coraz większą różnorodnością kulturową. Konflikty zbrojne, kryzysy humanitarne, migracje ekonomiczne oraz procesy globalizacyjne sprawiają, że społeczeństwa stają się przestrzenią spotkania ludzi reprezentujących odmienne języki, tradycje, doświadczenia i systemy wartości. W takich warunkach jednym z najważniejszych wyzwań współczesnej edukacji staje się rozwijanie kompetencji umożliwiających zrozumienie Inności, budowanie wzajemnego szacunku oraz prowadzenie dialogu międzykulturowego. Szczególnego znaczenia nabiera edukacja językowa i literacka. Obcojęzyczne teksty literackie nie pełnią wyłącznie funkcji dydaktycznej związanej z nauką języka. Stanowią również przestrzeń poznawania doświadczeń innych ludzi, ich emocji, problemów, historii oraz sposobów postrzegania świata. Literatura umożliwia przekraczanie granic kulturowych i narodowych, pozwalając odbiorcy spojrzeć na rzeczywistość z perspektywy drugiego człowieka. Jednym z najważniejszych wyzwań jest przezwyciężanie stereotypów i uprzedzeń. Współczesne społeczeństwa często mierzą się z napięciami wynikającymi z różnic kulturowych, religijnych i narodowych. Brak wiedzy o innych grupach społecznych może prowadzić do nieufności, wykluczenia oraz wzmacniania uproszczonych wyobrażeń o „Innych”. Kontakt z literaturą przedstawiającą doświadczenia migrantów, uchodźców czy osób funkcjonujących pomiędzy różnymi kulturami sprzyja rozwijaniu empatii oraz bardziej złożonego rozumienia rzeczywistości społecznej. Szczególnego znaczenia nabiera problem migracji, uchodźstwa i przymusowych przesiedleń. Wydarzenia ostatnich lat, w tym wojna w Ukrainie, sprawiły, że kwestie związane z utratą domu, migracją i adaptacją do nowych warunków życia stały się częścią codziennych doświadczeń wielu osób. Literatura pozwala ukazać te zjawiska nie tylko w wymiarze statystycznym czy politycznym, ale przede wszystkim poprzez indywidualne historie ludzi doświadczających zmian, niepewności i poszukiwania nowego miejsca w świecie. Istotnym wyzwaniem pozostaje rozwijanie kompetencji międzykulturowych studentów. Współczesny absolwent uczelni wyższej powinien być przygotowany do funkcjonowania w środowiskach wielokulturowych oraz do współpracy z osobami reprezentującymi odmienne doświadczenia społeczne i kulturowe. Kompetencje te obejmują otwartość, zdolność do dialogu, umiejętność rozumienia odmiennych perspektyw oraz gotowość do budowania relacji opartych na wzajemnym szacunku. Ważnym aspektem omawianego wyzwania jest rola projektów międzynarodowych. Polsko-ukraińskie inicjatywy akademickie tworzą przestrzeń bezpośredniego kontaktu między studentami reprezentującymi różne środowiska kulturowe. Wspólna analiza tekstów literackich dotyczących migracji, uchodźstwa i wielokulturowości umożliwia nie tylko rozwijanie kompetencji językowych, lecz również budowanie wzajemnego zrozumienia i dialogu. Szczególnego znaczenia nabiera także edukacyjny potencjał literatury niemieckojęzycznej. Niemcy, Polska i Ukraina posiadają złożoną historię wzajemnych relacji, migracji i przesiedleń. Literatura tworzona w tych kontekstach kulturowych dostarcza bogatego materiału do refleksji nad problemami tożsamości, pamięci, granic, integracji oraz współistnienia różnych grup społecznych. Nie bez znaczenia pozostaje rozwijanie empatii i wrażliwości społecznej. Literatura umożliwia przeżywanie doświadczeń bohaterów, rozumienie ich emocji oraz dostrzeganie ludzkiego wymiaru zjawisk społecznych. Dzięki temu może skutecznie wspierać proces kształtowania postaw otwartości i solidarności wobec osób znajdujących się w sytuacji migracji lub wykluczenia. W perspektywie przyszłości szczególnego znaczenia nabiera rozwijanie edukacji humanistycznej jako przestrzeni budowania porozumienia międzykulturowego. W świecie narastających podziałów społecznych i politycznych literatura może pełnić funkcję narzędzia dialogu, pomagającego dostrzegać wspólne doświadczenia oraz budować kulturę wzajemnego szacunku. Obcojęzyczne teksty literackie stanowią ważne narzędzie edukacyjne wspierające rozwój kompetencji międzykulturowych oraz budowanie społeczeństw otwartych na różnorodność. Wykorzystanie literatury w projektach międzynarodowych może przyczyniać się do lepszego rozumienia Inności, wzmacniania dialogu oraz kształtowania postaw sprzyjających pokojowemu współistnieniu w wielokulturowym świecie. **Rekomendacje** 1. Wykorzystywać literaturę obcojęzyczną jako narzędzie rozwijania kompetencji międzykulturowych i empatii. 2. Wspierać międzynarodowe projekty studenckie sprzyjające dialogowi i współpracy międzykulturowej. 3. Włączać tematykę migracji, uchodźstwa i różnorodności kulturowej do programów kształcenia. 4. Rozwijać kompetencje komunikacyjne umożliwiające funkcjonowanie w środowiskach wielokulturowych. 5. Promować edukację humanistyczną jako przestrzeń budowania wzajemnego zrozumienia i szacunku. Foreign-Language Literary Texts as a Path to Understanding Otherness and Mutual Understanding: The Example of the Polish-Ukrainian Student Project „Sprach- und literaturdidaktische Auseinandersetzung mit Fragen der Flucht, Vertreibung und Migration im plurikulturellen deutsch-polnisch-ukrainischen Kontext” **Challenge** Contemporary societies are increasingly shaped by migration, cultural diversity, and global interconnectedness. Armed conflicts, humanitarian crises, economic migration, and globalisation processes contribute to the growing presence of people representing different languages, traditions, values, and life experiences. In this context, one of the most important challenges facing contemporary education is fostering understanding of otherness, mutual respect, and intercultural dialogue. Foreign-language literature plays a particularly important role in addressing this challenge. Literary texts are not merely tools for language learning; they also provide access to the experiences, emotions, histories, and perspectives of people from different cultural backgrounds. Literature enables readers to transcend cultural boundaries and engage with realities viewed through the eyes of others. One of the key challenges concerns overcoming stereotypes and prejudice. Contemporary societies often struggle with tensions arising from cultural, religious, and national differences. Limited knowledge about other groups may contribute to mistrust, exclusion, and simplified perceptions of “the Other.” Literary works addressing migration, displacement, and intercultural encounters encourage empathy and promote a more nuanced understanding of social realities. Particular attention should be paid to issues related to migration, forced displacement, and refugee experiences. Recent events, including the war in Ukraine, have made questions of loss, relocation, adaptation, and identity increasingly relevant. Literature allows these phenomena to be understood not only as political or statistical issues but also as deeply human experiences shaped by uncertainty, resilience, and the search for belonging. Another important challenge concerns the development of intercultural competencies among university students. Graduates entering contemporary labour markets and social environments need the ability to cooperate with people from diverse cultural backgrounds. Such competencies include openness, dialogue, respect for diversity, and the capacity to understand different perspectives. International academic projects create valuable opportunities for direct intercultural engagement. Polish-Ukrainian educational initiatives provide spaces where students can jointly explore literary texts addressing migration, displacement, and multiculturalism. Through such collaboration, participants develop not only linguistic competencies but also deeper mutual understanding and intercultural awareness. The educational value of German-language literature is particularly significant in this context. Germany, Poland, and Ukraine share complex historical experiences related to migration, displacement, and cultural interaction. Literary works emerging from these contexts offer rich opportunities for reflection on identity, memory, borders, integration, and coexistence within multicultural societies. Literature also contributes to the development of empathy and social sensitivity. By engaging with the experiences of literary characters, readers gain insight into the emotions, challenges, and aspirations of others. This process supports the formation of attitudes characterised by openness, solidarity, and understanding. Looking towards the future, humanities education will continue to play an essential role in promoting intercultural understanding. In a world marked by social and political divisions, literature can serve as a bridge between cultures, helping individuals recognise shared human experiences and fostering mutual respect. Foreign-language literary texts therefore constitute an important educational resource for developing intercultural competencies and building societies that value diversity. Their use within international educational projects can contribute to deeper understanding of otherness, stronger intercultural dialogue, and the promotion of peaceful coexistence in multicultural environments. **Recommendations** 1. Use foreign-language literature to develop intercultural competencies and empathy. 2. Support international student projects that foster intercultural dialogue and cooperation. 3. Integrate issues of migration, displacement, and cultural diversity into educational curricula. 4. Develop communication competencies necessary for functioning in multicultural environments. 5. Promote humanities education as a space for building mutual understanding and respect.