Zagubione pokolenie? Potrzeby młodych ludzi w okresie adolescencji

Treść abstraktu

**Wyzwanie** Adolescencja jest jednym z najbardziej dynamicznych i jednocześnie wymagających etapów rozwoju człowieka. To okres intensywnych przemian biologicznych, psychologicznych, społecznych i emocjonalnych, podczas których młodzi ludzie kształtują własną tożsamość, budują autonomię, rozwijają relacje społeczne oraz przygotowują się do podejmowania ról charakterystycznych dla życia dorosłego. Proces ten zawsze wiązał się z wyzwaniami, jednak współczesne warunki społeczno-kulturowe sprawiają, że dorastanie staje się doświadczeniem coraz bardziej złożonym. W rezultacie jednym z najważniejszych wyzwań współczesnej edukacji jest rozpoznawanie oraz zaspokajanie potrzeb młodych ludzi funkcjonujących w świecie pełnym zmian, niepewności i sprzecznych oczekiwań. Współczesna młodzież dorasta w rzeczywistości naznaczonej dynamicznym rozwojem technologii cyfrowych, globalizacją, przemianami społecznymi oraz rosnącą nieprzewidywalnością procesów gospodarczych i kulturowych. Tradycyjne wzorce przechodzenia do dorosłości stają się coraz mniej jednoznaczne, a młodzi ludzie często otrzymują sprzeczne komunikaty dotyczące wartości, stylu życia oraz oczekiwań społecznych. Z jednej strony zachęca się ich do samodzielności, kreatywności i niezależności, z drugiej zaś poddawani są presji osiągnięć edukacyjnych, sukcesu zawodowego oraz nieustannego doskonalenia siebie. Jednym z najważniejszych wyzwań jest wspieranie procesu budowania tożsamości. Adolescencja to czas poszukiwania odpowiedzi na pytania dotyczące własnych przekonań, wartości, celów życiowych i miejsca w społeczeństwie. Młodzi ludzie konfrontują się z różnorodnymi wzorcami obecnymi w rodzinie, grupie rówieśniczej, mediach i przestrzeni cyfrowej. Nadmiar informacji oraz różnorodność dostępnych modeli życia mogą prowadzić do dezorientacji, trudności decyzyjnych oraz poczucia zagubienia. Szczególnego znaczenia nabiera zdrowie psychiczne młodzieży. Coraz częściej obserwuje się wzrost liczby młodych osób doświadczających lęku, przeciążenia emocjonalnego, problemów adaptacyjnych, obniżonego nastroju czy poczucia osamotnienia. Czynniki takie jak presja szkolna, niepewność dotycząca przyszłości, funkcjonowanie w mediach społecznościowych oraz trudności w budowaniu relacji mogą zwiększać ryzyko występowania problemów psychicznych. Szkoła staje się zatem nie tylko miejscem kształcenia, ale również ważnym środowiskiem wspierania dobrostanu psychicznego młodych ludzi. Istotnym wyzwaniem pozostaje potrzeba budowania relacji społecznych. Mimo że współczesna młodzież dysponuje szerokimi możliwościami komunikacji cyfrowej, wielu młodych ludzi doświadcza trudności związanych z nawiązywaniem głębokich więzi interpersonalnych. Potrzeba akceptacji, przynależności oraz poczucia bycia ważnym członkiem wspólnoty pozostaje jednym z podstawowych warunków prawidłowego rozwoju psychospołecznego. Brak takich doświadczeń może prowadzić do wycofania społecznego, obniżenia samooceny oraz poczucia izolacji. Ważnym aspektem omawianego wyzwania jest potrzeba sprawstwa i wpływu. Współczesna młodzież oczekuje możliwości aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym oraz współdecydowania o sprawach, które jej dotyczą. Młodzi ludzie chcą być traktowani jako partnerzy, a nie wyłącznie odbiorcy działań edukacyjnych i wychowawczych. Tworzenie przestrzeni do wyrażania opinii, angażowania się w inicjatywy społeczne oraz współtworzenia środowiska szkolnego sprzyja rozwojowi odpowiedzialności i aktywności obywatelskiej. Nie bez znaczenia pozostaje wpływ środowiska cyfrowego. Media społecznościowe, platformy komunikacyjne oraz internet stanowią naturalną przestrzeń funkcjonowania współczesnej młodzieży. Oferują one możliwości zdobywania wiedzy, budowania relacji oraz rozwijania zainteresowań, ale jednocześnie mogą sprzyjać porównywaniu się z innymi, uzależnieniu od społecznej akceptacji oraz wzrostowi poczucia niepewności. Edukacja powinna wspierać młodych ludzi w rozwijaniu kompetencji umożliwiających świadome i odpowiedzialne korzystanie z mediów cyfrowych. Szczególnego znaczenia nabiera również potrzeba bezpieczeństwa i stabilności. W świecie pełnym zmian młodzi ludzie potrzebują środowisk zapewniających przewidywalność, wsparcie emocjonalne i możliwość rozwijania poczucia własnej wartości. Rodzina, szkoła oraz społeczność lokalna pełnią kluczową rolę w budowaniu takich warunków. W perspektywie przyszłości wyzwaniem będzie tworzenie systemów edukacyjnych zdolnych do elastycznego reagowania na zmieniające się potrzeby młodego pokolenia. Oznacza to konieczność odejścia od modelu edukacji skoncentrowanego wyłącznie na przekazywaniu wiedzy na rzecz podejścia uwzględniającego rozwój społeczny, emocjonalny i obywatelski. Pytanie o „zagubione pokolenie” nie powinno być interpretowane jako ocena współczesnej młodzieży, lecz jako refleksja nad warunkami, w których przebiega proces dorastania. Wyzwanie współczesnej edukacji polega na tworzeniu takich warunków rozwoju, które pozwolą młodym ludziom odnaleźć sens, budować odporność psychiczną oraz przygotować się do odpowiedzialnego funkcjonowania w świecie przyszłości. **Rekomendacje** 1. Wzmacniać działania wspierające zdrowie psychiczne i dobrostan młodzieży. 2. Tworzyć warunki sprzyjające budowaniu tożsamości, poczucia sprawstwa i odpowiedzialności. 3. Rozwijać kompetencje społeczne oraz umiejętności budowania trwałych relacji interpersonalnych. 4. Wspierać świadome i odpowiedzialne korzystanie z technologii cyfrowych oraz mediów społecznościowych. 5. Włączać młodzież w procesy decyzyjne oraz działania społeczne rozwijające aktywność obywatelską. A Lost Generation? The Needs of Young People During Adolescence **Challenge** Adolescence is one of the most dynamic and demanding stages of human development. It is a period of intense biological, psychological, social, and emotional changes during which young people shape their identities, develop autonomy, build relationships, and prepare for adult roles. Although adolescence has always involved challenges, contemporary social and cultural conditions make growing up increasingly complex. Consequently, one of the most important challenges facing contemporary education is recognising and responding to the needs of young people living in a world characterised by change, uncertainty, and conflicting expectations. Today's youth grow up in an environment shaped by rapid technological development, globalisation, social transformation, and increasing unpredictability. Traditional pathways to adulthood have become less clear, while young people are exposed to diverse and often contradictory messages concerning values, lifestyles, and social expectations. They are encouraged to be independent, creative, and self-reliant, yet at the same time face significant pressure related to educational achievement, professional success, and continuous self-improvement. One of the key challenges involves supporting identity formation. Adolescence is a period of searching for answers regarding values, beliefs, goals, and one's place in society. Young people encounter multiple role models originating from family environments, peer groups, traditional media, and digital platforms. The abundance of information and diversity of life choices may contribute to confusion, indecision, and feelings of uncertainty. Particular attention should be paid to mental health. Increasing numbers of adolescents experience anxiety, emotional overload, adaptation difficulties, low mood, and loneliness. Factors such as academic pressure, uncertainty about the future, social media engagement, and challenges in building meaningful relationships may increase vulnerability to psychological difficulties. Schools therefore play an important role not only in education but also in promoting emotional well-being. Another significant challenge concerns social relationships. Although contemporary youth have unprecedented opportunities for digital communication, many struggle to establish deep and lasting interpersonal connections. The need for acceptance, belonging, and recognition remains a fundamental condition for healthy psychosocial development. A lack of such experiences may contribute to social withdrawal, low self-esteem, and feelings of isolation. The need for agency and participation is equally important. Young people increasingly expect opportunities to influence matters affecting their lives and communities. They wish to be treated as partners rather than passive recipients of educational activities. Creating opportunities for participation, self-expression, and civic engagement supports the development of responsibility and active citizenship. The influence of digital environments also deserves attention. Social media, online platforms, and digital communication tools offer opportunities for learning, networking, and personal development. At the same time, they may contribute to social comparison, dependence on external validation, and heightened insecurity. Education should therefore support the development of competencies enabling responsible and reflective engagement with digital media. Another important need concerns safety and stability. In a rapidly changing world, young people require environments that provide predictability, emotional support, and opportunities to build self-confidence. Families, schools, and local communities play a crucial role in creating such conditions. Looking ahead, educational systems will need to become increasingly responsive to the changing needs of younger generations. This requires moving beyond approaches focused solely on knowledge transmission toward educational models supporting social, emotional, and civic development. The notion of a “lost generation” should not be interpreted as a judgement of contemporary youth but rather as an invitation to reflect on the conditions in which they are growing up. The challenge for contemporary education is to create environments that help young people find meaning, strengthen resilience, and prepare for responsible participation in the future world. **Recommendations** 1. Strengthen initiatives supporting adolescent mental health and well-being. 2. Create conditions that foster identity development, agency, and responsibility. 3. Develop social competencies and skills for building lasting interpersonal relationships. 4. Promote responsible and reflective use of digital technologies and social media. 5. Involve young people in decision-making processes and civic engagement activities.