Studenci wobec wykorzystania sztucznej inteligencji w edukacji akademickiej

Treść abstraktu

**Wyzwanie** Rozwój sztucznej inteligencji należy do najważniejszych procesów transformujących współczesną edukację. Szczególnie widoczne jest to w szkolnictwie wyższym, gdzie narzędzia wykorzystujące algorytmy sztucznej inteligencji coraz częściej wspierają proces uczenia się, prowadzenia badań naukowych, analizowania danych, tworzenia tekstów oraz komunikacji akademickiej. Dynamiczny wzrost dostępności takich rozwiązań powoduje, że studenci stają się jedną z pierwszych grup społecznych funkcjonujących w środowisku edukacyjnym, w którym sztuczna inteligencja stanowi codzienne narzędzie pracy intelektualnej. W rezultacie przed współczesną edukacją akademicką pojawia się nowe wyzwanie związane z odpowiedzialnym, świadomym i efektywnym wykorzystaniem potencjału sztucznej inteligencji. Jeszcze kilka lat temu podstawowym źródłem wiedzy dla studentów były podręczniki, publikacje naukowe, zasoby biblioteczne oraz materiały przygotowywane przez nauczycieli akademickich. Obecnie coraz większą rolę odgrywają inteligentne systemy umożliwiające szybkie wyszukiwanie informacji, generowanie tekstów, tłumaczenie materiałów, analizę danych czy wspomaganie rozwiązywania problemów. Narzędzia te mogą znacząco zwiększać efektywność procesu uczenia się, skracać czas potrzebny na wykonywanie zadań oraz wspierać rozwój indywidualnych ścieżek edukacyjnych. Jednocześnie wykorzystanie sztucznej inteligencji rodzi liczne pytania dotyczące jakości kształcenia akademickiego. Jednym z najważniejszych problemów jest zachowanie równowagi pomiędzy korzystaniem z technologii a rozwijaniem samodzielności intelektualnej studentów. Edukacja akademicka od zawsze opierała się na krytycznym myśleniu, analizie źródeł, argumentacji oraz samodzielnym formułowaniu wniosków. W sytuacji, gdy część tych działań może być realizowana przez narzędzia AI, pojawia się ryzyko ograniczenia aktywności poznawczej studentów oraz osłabienia kompetencji związanych z samodzielnym dochodzeniem do wiedzy. Istotnym wyzwaniem pozostaje również problem wiarygodności informacji generowanych przez sztuczną inteligencję. Systemy AI mogą tworzyć treści przekonujące pod względem językowym, które nie zawsze są zgodne z aktualnym stanem wiedzy naukowej. Zjawisko to wymaga rozwijania kompetencji pozwalających na krytyczną ocenę uzyskiwanych informacji, weryfikację źródeł oraz identyfikowanie błędów i uproszczeń. Współczesny student powinien umieć korzystać ze sztucznej inteligencji nie jako bezkrytyczny odbiorca gotowych odpowiedzi, lecz jako świadomy użytkownik zdolny do oceny jakości otrzymanych rezultatów. Szczególnego znaczenia nabierają kwestie związane z etyką akademicką. Wykorzystanie narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji rodzi pytania dotyczące autorstwa prac, uczciwości akademickiej oraz odpowiedzialności za tworzone treści. W wielu przypadkach granica pomiędzy wspomaganiem procesu uczenia się a zastępowaniem własnej aktywności intelektualnej staje się niejednoznaczna. Uczelnie stoją przed koniecznością wypracowania nowych standardów postępowania, które pozwolą zachować wartości akademickie przy jednoczesnym wykorzystaniu potencjału nowych technologii. Ważnym aspektem omawianego wyzwania jest również rozwój kompetencji cyfrowych. Współczesny student powinien nie tylko potrafić korzystać z narzędzi AI, ale także rozumieć zasady ich działania, ograniczenia oraz możliwe konsekwencje społeczne. Kompetencje te obejmują umiejętność formułowania zapytań, analizowania wyników, oceny jakości informacji oraz świadomego zarządzania procesem uczenia się przy wsparciu technologii. Rozwój sztucznej inteligencji wpływa także na zmianę roli nauczyciela akademickiego. W świecie łatwego dostępu do informacji nauczyciel coraz częściej staje się przewodnikiem, mentorem oraz organizatorem procesu uczenia się. Jego zadaniem nie jest wyłącznie przekazywanie wiedzy, ale wspieranie studentów w rozwijaniu umiejętności krytycznej analizy, refleksji oraz odpowiedzialnego wykorzystywania technologii. W rezultacie edukacja akademicka coraz bardziej koncentruje się na rozwijaniu kompetencji wyższego rzędu, takich jak kreatywność, rozwiązywanie problemów, współpraca i myślenie krytyczne. Nie bez znaczenia pozostaje również wpływ sztucznej inteligencji na przyszłość rynku pracy. Absolwenci uczelni będą funkcjonować w środowisku zawodowym, w którym AI stanie się integralnym elementem wielu profesji. Oznacza to konieczność przygotowania studentów do współpracy z inteligentnymi systemami, rozumienia ich możliwości oraz odpowiedzialnego wykorzystywania technologii w praktyce zawodowej. W perspektywie przyszłości sztuczna inteligencja będzie odgrywać coraz większą rolę w edukacji akademickiej. Wyzwanie nie polega więc na ograniczaniu jej obecności, lecz na budowaniu takich modeli kształcenia, które pozwolą wykorzystać jej potencjał przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej jakości edukacji, samodzielności intelektualnej studentów oraz fundamentalnych wartości akademickich. Od sposobu rozwiązania tego problemu zależeć będzie przyszły kształt szkolnictwa wyższego oraz przygotowanie młodego pokolenia do funkcjonowania w społeczeństwie opartym na wiedzy i nowych technologiach. **Rekomendacje** 1. Opracować przejrzyste zasady wykorzystywania sztucznej inteligencji w procesie studiowania i oceny osiągnięć studentów. 2. Rozwijać kompetencje krytycznej analizy i weryfikacji treści generowanych przez systemy AI. 3. Wzmacniać edukację w zakresie etyki akademickiej, własności intelektualnej i odpowiedzialnego korzystania z technologii. 4. Przygotowywać studentów do współpracy ze sztuczną inteligencją w przyszłym środowisku zawodowym. 5. Wykorzystywać AI jako narzędzie wspierające rozwój samodzielności, kreatywności i myślenia krytycznego, a nie zastępujące aktywność intelektualną. Students and the Use of Artificial Intelligence in Higher Education **Challenge** The development of artificial intelligence is among the most significant processes transforming contemporary education. This transformation is particularly visible in higher education, where AI-based tools increasingly support learning, research activities, data analysis, content creation, and academic communication. The rapid growth in the availability of such solutions means that students are among the first social groups functioning in educational environments where artificial intelligence has become an everyday intellectual tool. Consequently, contemporary higher education faces a new challenge related to the responsible, conscious, and effective use of AI’s potential. Only a few years ago, the primary sources of knowledge for students were textbooks, academic publications, library resources, and materials prepared by university teachers. Today, intelligent systems capable of searching information, generating texts, translating materials, analysing data, and supporting problem-solving play an increasingly important role. These tools may significantly enhance learning efficiency, reduce the time required to complete academic tasks, and support personalised educational pathways. At the same time, the use of artificial intelligence raises numerous questions concerning the quality of higher education. One of the most important issues is maintaining a balance between technological support and the development of students’ intellectual independence. Higher education has traditionally been based on critical thinking, source analysis, argumentation, and independent knowledge construction. When some of these activities can be performed by AI systems, there is a risk of reducing students’ cognitive engagement and weakening competencies related to autonomous learning and reasoning. Another significant challenge concerns the reliability of AI-generated information. Artificial intelligence systems may produce linguistically convincing content that is not always consistent with current scientific knowledge. This phenomenon requires the development of competencies enabling students to critically evaluate information, verify sources, and identify inaccuracies, biases, or oversimplifications. Contemporary students should learn to use artificial intelligence not as passive recipients of ready-made answers but as informed users capable of assessing the quality of generated outputs. Particular importance should be attached to issues of academic ethics. The use of generative artificial intelligence raises questions concerning authorship, academic integrity, and responsibility for created content. In many cases, the boundary between supporting learning and replacing intellectual effort becomes blurred. Universities therefore face the challenge of developing new standards and policies that preserve academic values while enabling the effective use of innovative technologies. An important aspect of this challenge is the development of digital competencies. Contemporary students should not only know how to use AI tools but also understand their principles, limitations, and potential social consequences. Such competencies include the ability to formulate effective prompts, evaluate generated responses, assess information quality, and manage learning processes supported by technology. Artificial intelligence also contributes to changing the role of academic teachers. In an environment characterised by easy access to information, educators increasingly function as mentors, facilitators, and organisers of learning processes. Their role extends beyond knowledge transmission to supporting students in developing critical thinking, reflection, and responsible technology use. As a result, higher education increasingly focuses on higher-order competencies such as creativity, problem-solving, collaboration, and critical analysis. The influence of artificial intelligence on the future labour market is equally significant. University graduates will work in professional environments where AI becomes an integral component of many occupations. This requires preparing students to collaborate with intelligent systems, understand their capabilities, and use them responsibly within professional practice. Looking ahead, artificial intelligence will play an increasingly important role in higher education. The challenge is therefore not to limit its presence but to develop educational models that harness its potential while preserving educational quality, intellectual independence, and fundamental academic values. How this challenge is addressed will significantly influence the future shape of higher education and the preparation of younger generations for participation in knowledge-based and technologically advanced societies. **Recommendations** 1. Develop transparent policies regarding the use of artificial intelligence in learning and student assessment. 2. Strengthen competencies related to the critical evaluation and verification of AI-generated content. 3. Promote education in academic ethics, intellectual property, and responsible technology use. 4. Prepare students to collaborate effectively with artificial intelligence in future professional environments. 5. Use AI as a tool supporting independence, creativity, and critical thinking rather than replacing intellectual effort.