Kompetencje nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej w kształtowaniu u uczniów nastawienia na rozwój - w świetle badań własnych

Treść abstraktu

**Wyzwanie** Jednym z ważnych wyzwań współczesnej edukacji jest wspieranie u dzieci postawy otwartości na uczenie się, rozwój oraz podejmowanie wysiłku w procesie zdobywania wiedzy i umiejętności. W warunkach dynamicznych przemian społecznych, technologicznych i kulturowych coraz większego znaczenia nabierają kompetencje związane z elastycznością, zdolnością adaptacji, samodzielnością oraz gotowością do uczenia się przez całe życie. Kształtowanie takich postaw rozpoczyna się już na najwcześniejszych etapach edukacji, dlatego szczególna rola przypada nauczycielom edukacji wczesnoszkolnej, którzy mają bezpośredni wpływ na sposób postrzegania przez dzieci własnych możliwości, sukcesów i trudności. Nastawienie na rozwój odnosi się do przekonania, że zdolności, umiejętności i kompetencje mogą być rozwijane poprzez wysiłek, systematyczną pracę, uczenie się na błędach oraz podejmowanie nowych wyzwań. Taka postawa sprzyja większej motywacji do nauki, wytrwałości w działaniu oraz gotowości do podejmowania aktywności wymagających zaangażowania i samodzielności. W przeciwieństwie do podejścia skoncentrowanego na ocenianiu trwałych cech czy talentów, nastawienie na rozwój wzmacnia przekonanie o możliwości doskonalenia własnych kompetencji i osiągania postępów. Szczególnego znaczenia nabiera rola nauczyciela jako osoby współtworzącej środowisko edukacyjne sprzyjające rozwijaniu takiego sposobu myślenia. W edukacji wczesnoszkolnej dzieci kształtują podstawowe przekonania dotyczące własnej skuteczności, wartości wysiłku oraz sposobów radzenia sobie z trudnościami. Nauczyciel poprzez codzienną komunikację, sposoby oceniania, organizację procesu uczenia się oraz budowanie relacji może wpływać na rozwój pozytywnej motywacji i poczucia sprawstwa uczniów. Współczesna szkoła coraz częściej odchodzi od modelu edukacji opartego wyłącznie na rywalizacji, porównywaniu wyników oraz koncentracji na błędach. Coraz większego znaczenia nabierają strategie wspierające indywidualny rozwój ucznia, wzmacnianie jego zaangażowania oraz budowanie przekonania, że trudności są naturalnym elementem procesu uczenia się. W takim podejściu nauczyciel nie tylko przekazuje wiedzę, ale również pomaga uczniom rozwijać odporność psychiczną, wytrwałość oraz gotowość do podejmowania nowych wyzwań edukacyjnych. Jednym z istotnych wyzwań jest rozwijanie kompetencji nauczycieli umożliwiających skuteczne wspieranie nastawienia na rozwój. Obejmuje to zarówno wiedzę dotyczącą procesów uczenia się i motywacji, jak również umiejętność stosowania metod pracy wzmacniających aktywność uczniów. Szczególnego znaczenia nabierają kompetencje komunikacyjne związane z udzielaniem informacji zwrotnej, wspieraniem refleksji nad własnym uczeniem się oraz budowaniem atmosfery bezpieczeństwa sprzyjającej podejmowaniu prób i eksperymentowaniu. Współczesne wyzwania edukacyjne wymagają również uwzględniania zróżnicowanych potrzeb rozwojowych dzieci. Uczniowie rozpoczynający edukację szkolną różnią się doświadczeniami, tempem rozwoju, możliwościami poznawczymi oraz sytuacją społeczną. W takich warunkach nauczyciel powinien umieć dostrzegać indywidualny potencjał każdego dziecka i tworzyć warunki umożliwiające osiąganie sukcesów adekwatnych do jego możliwości. Kształtowanie nastawienia na rozwój wymaga więc odejścia od jednolitych schematów oceniania i większego skoncentrowania się na procesie uczenia się niż wyłącznie na jego efektach. Nie bez znaczenia pozostaje również wpływ współczesnej kultury sukcesu i osiągnięć. Dzieci coraz częściej funkcjonują w środowisku, w którym duże znaczenie przypisuje się wynikom, ocenom i porównywaniu osiągnięć. Może to prowadzić do lęku przed popełnianiem błędów, obniżenia motywacji oraz unikania trudniejszych zadań. W takich warunkach nauczyciel staje się osobą wspierającą budowanie bardziej zrównoważonego podejścia do rozwoju, w którym wysiłek, proces uczenia się i wytrwałość są traktowane jako wartości równie ważne jak końcowe rezultaty. W perspektywie przyszłości znaczenie nastawienia na rozwój będzie prawdopodobnie wzrastać. W świecie charakteryzującym się szybkim tempem zmian i koniecznością ciągłego zdobywania nowych kompetencji umiejętność uczenia się, adaptacji oraz podejmowania wyzwań stanie się jednym z kluczowych zasobów człowieka. Edukacja wczesnoszkolna odgrywa w tym procesie szczególną rolę, ponieważ właśnie na tym etapie kształtują się podstawowe postawy wobec nauki, wysiłku i własnych możliwości. Wyzwanie związane z kompetencjami nauczycieli w zakresie rozwijania nastawienia na rozwój należy więc postrzegać jako ważny element budowania nowoczesnej edukacji. Od jakości działań podejmowanych przez nauczycieli zależy nie tylko poziom osiągnięć szkolnych uczniów, ale również ich gotowość do uczenia się przez całe życie, radzenia sobie z trudnościami oraz aktywnego uczestnictwa w zmieniającym się świecie. **Rekomendacje** 1. Rozwijać kompetencje nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej w zakresie wspierania motywacji wewnętrznej i nastawienia na rozwój. 2. Stosować strategie oceniania oraz informacji zwrotnej koncentrujące się na procesie uczenia się, wysiłku i postępach ucznia. 3. Tworzyć środowisko edukacyjne sprzyjające podejmowaniu wyzwań, eksperymentowaniu i uczeniu się na błędach. 4. Uwzględniać indywidualne potrzeby i możliwości rozwojowe dzieci w organizacji procesu dydaktycznego. 5. Wzmacniać współpracę szkoły i rodziny w budowaniu pozytywnych postaw wobec nauki, wysiłku i rozwoju osobistego. Competencies of Early Childhood Education Teachers in Shaping Students’ Growth Mindset – In the Light of Original Research **Challenge** One of the important challenges of contemporary education is supporting children in developing openness to learning, personal growth, and sustained effort in acquiring knowledge and skills. In the context of dynamic social, technological, and cultural transformations, competencies related to flexibility, adaptability, independence, and lifelong learning are becoming increasingly important. The foundations of such attitudes are formed during the earliest stages of education; therefore, early childhood education teachers play a particularly significant role in shaping children’s perceptions of their own abilities, successes, and difficulties. A growth mindset refers to the belief that abilities, skills, and competencies can be developed through effort, persistence, learning from mistakes, and taking on new challenges. Such an attitude promotes stronger learning motivation, perseverance, and willingness to engage in demanding and independent activities. Unlike approaches focused on fixed talents or innate abilities, a growth mindset reinforces the belief that personal competencies can be continuously improved and developed. The role of the teacher as a creator of a learning environment that supports such attitudes is therefore especially important. During the early years of schooling, children develop fundamental beliefs about their effectiveness, the value of effort, and ways of coping with challenges. Through daily communication, assessment practices, organisation of learning processes, and relationship-building, teachers influence the development of positive motivation and students’ sense of agency. Contemporary education increasingly moves away from models based solely on competition, comparison of results, and concentration on mistakes. Greater importance is attached to strategies supporting individual development, student engagement, and the belief that difficulties are a natural part of the learning process. Within such an approach, teachers not only transmit knowledge but also help students develop resilience, perseverance, and readiness to face educational challenges. An important challenge involves developing teachers’ competencies that enable them to effectively foster a growth mindset. This includes both knowledge of learning and motivational processes and the ability to apply teaching methods that encourage student activity and engagement. Particular importance should be given to communication competencies related to providing constructive feedback, supporting reflection on learning, and creating safe environments where students feel comfortable experimenting and taking risks. Contemporary educational challenges also require sensitivity to the diverse developmental needs of children. Students beginning school differ in their experiences, pace of development, cognitive abilities, and social circumstances. Under such conditions, teachers should be able to recognise the individual potential of every child and create opportunities for success appropriate to their capabilities. Fostering a growth mindset therefore requires moving beyond uniform assessment models and focusing more on learning processes than solely on outcomes. The influence of contemporary cultures of success and achievement should also be considered. Children increasingly function in environments where significant emphasis is placed on results, grades, and comparisons. This may contribute to fear of failure, reduced motivation, and avoidance of more demanding tasks. In such contexts, teachers play a crucial role in promoting more balanced approaches to development, where effort, learning processes, and perseverance are valued alongside final achievements. Looking towards the future, the importance of a growth mindset is likely to increase. In a world characterised by rapid change and the continuous need to acquire new competencies, the ability to learn, adapt, and embrace challenges will become one of the most important human resources. Early childhood education plays a particularly important role in this process because it is during these formative years that fundamental attitudes towards learning, effort, and personal abilities are developed. The challenge related to teachers’ competencies in fostering a growth mindset should therefore be viewed as an important element of building modern educational systems. The quality of teachers’ actions influences not only students’ academic achievements but also their readiness for lifelong learning, ability to cope with difficulties, and capacity to participate actively in a changing world. **Recommendations** 1. Develop early childhood education teachers’ competencies in supporting intrinsic motivation and growth mindset development. 2. Apply assessment and feedback strategies focused on learning processes, effort, and student progress. 3. Create educational environments that encourage challenge-taking, experimentation, and learning from mistakes. 4. Recognise and address children’s individual developmental needs and capabilities within educational practice. 5. Strengthen cooperation between schools and families in fostering positive attitudes towards learning, effort, and personal growth.